• Obserwatorium
  • - 26.03.2017 -
  • - brak seansów -

Słońce

Słońce na co dzień oświetlające świat żółtym blaskiem, wydawać się może niezmienne i bardzo spokojne.  Obserwacje teleskopowe z wykorzystaniem różnego rodzaju filtrów pozwalają dojrzeć prawdziwe, niezwykle dynamiczne oblicze naszej Dziennej Gwiazdy.

 

 

Continuum

Obserwacje w continuum

Filtry continuum przede wszystkim obniżają natężenie docierającego do teleskopu promieniowania. Przez filtry słoneczne tego typu przechodzi jedynie kilka procent, padającego na nie światła. Za pomocą szklanych filtrów można bezpiecznie obserwować umowną powierzchnię Słońca, zwaną fotosferą. To z tej warstwy światło słoneczne rozpoczyna ponad ośmiominutową podróż na Ziemię. W  czasie 11 letniego cyklu aktywności, Słońce przechodzi przez okresy spokoju, podczas których na jego tarczy nie można wyróżnić wyraźnych struktur przy tego typu obserwacjach. Mimo, że tarcza jest wówczas pozbawiona szczegółów, to po wykonaniu zdjęcia niemal od razu zauważyć można, że Słońce ciemnieje ku brzegom. Ten efekt nazywa się pociemnieniem brzegowym. Spowodowany jest obserwacją coraz to wyższych i chłodniejszych, a  przez to mniej jasnych warstw fotosfery, w miarę przesuwania wzroku ku brzegowi tarczy.Jeśli Słońce znajduje się poza minimum aktywności, w świetle widzialnym można zaobserwować różnego rodzaju obszary aktywne. Najbardziej charakterystycznymi są plamy słoneczne, będące chłodniejszymi obszarami w stosunku do otaczającej je materii. Teleskopy  OPiOA pozwalają przyjrzeć się szczegółom aktywnych obszarów fotosfery słonecznej.  

 

Obserwacje w filtrze wapniowym

Fotosferę słoneczną można obserwować również poprzez filtr wapniowy (CaII K), który pozwala dostrzec więcej obszarów aktywnych. Możliwe jest to przez ograniczenie ilości obserwowanego światła. Zabieg ten zmniejsza kontrast między fotosferą i obszarami aktywnymi na tyle aby można było je zauważyć. Filtr wapniowy przepuszcza jedynie światło wysłane przez zjonizowane atomy wapnia. Przy tego typu obserwacjach widać, że plamy, jako obszary aktywne, nie są ograniczone tylko do ciemniejszych obszarów ukazywanych przez filtr continuum, ale związane są z jaśniejszymi od nich, a więc i o wyższej temperaturze, strukturami tworzącymi sieć obszarów o wzmożonym oddziaływaniu pola magnetycznego ze słoneczną fotosferą.

 

 

 

 

 

Obserwacje w filtrze wodorowym

 Jeśli spojrzymy nie na fotosferę, ale na warstwę słonecznej atmosfery położoną ponad nią, tak zwaną chromosferę, to nawet w okresach małej słonecznej aktywności dostrzeżemy niezwykle ciekawe zjawiska. Obserwacje obszarów na różnych głębokościach obiektów astronomicznych często można uzyskać wybierając odpowiedni zakres obserwowanego promieniowania. Jeśli spojrzeć na Słońce przez filtr wodorowy, do naszych oczu dotrze wyłącznie światło wyemitowane przez atomy wodoru, które znajdują się ponad fotosferą, w chromosferze. Podobnie jak przy filtrze wapniowym ograniczamy tym sposobem ilość światła z  tarczy słonecznej i zmniejszamy kontrast na tyle aby stały się widoczne wyrzuty materii z  powierzchni Słońca – protuberancje.  W obrazach Słońca w filtrze wodorowym widać supergranulację – ziarnistość przypominającą skurkę pomarańczy, będącą skupiskami rozgrzanego gazu wynoszonego na powierzchnię Słońca. W filtrze wodorowym wyraźnie widoczne są wystające z  brzegów kłaczki chromosferycznej materii wyrzucane do korony słonecznej z  prędkościami od 50 do 700 km/s.  Zjawisko to, określane mianem protuberancji, wywoływane jest przez pole magnetyczne Słońca, które w przeciwieństwie do ziemskiego ustawicznie zmienia swoją strukturę. Jeśli linie sił pola wynurzą się poza fotosferę, mogą pociągnąć za sobą materię i utworzyć protuberancję. Czas życia protuberancji może wynieść od godzin do kilku tygodni. Ich rozmiary wynoszą od kilku tysięcy kilometrów do nawet kilkuset tysięcy kilometrów. Jeśli protuberancja widoczna jest na tle tarczy słonecznej jawi się jako ciemna linia zwana włóknem. Zwykle wyrzuty materii, po czasie zależnym od skali zjawiska, opadają na Słońce. Jeśli jednak uwolni się w ich strukturze odpowiednio dużo energii, materia zgromadzona przez pole magnetyczne może zostać wystrzelona w przestrzeń międzyplanetarną. Dzieje się tak zwłaszcza w  okresie wzmożonej aktywności słonecznej. Stwarza on naukowcom okazję do częstszych badań koronalnych wyrzutów masy. Jeśli wyrzuty zjonizowanego gazu skierowane są w Ziemię, mogą być niebezpieczne zarówno dla urządzeń na orbicie jak i pośrednio dla nas na jej powierzchni. Nie każdy docierający do Ziemi kłaczek słonecznej materii powoduje problemy. Częściej, na szczęście, są one przyczyną zórz polarnych widocznych nawet z terenów południowej Polski.

 

Plamy słoneczne ,,z bliska''.

 

 

Ogromne protuberancje

 

 

 

Rotujące Słońce

Zobacz animację.

 

Słońce w peryhelium i aphelium

Zapoczątkowuje pobieranie plikuZobacz animację (13 MB).