• Planetarium
  • - 24.04.2017 -
  • - brak seansów -

Mgławice

Mgławice planetarne

Mgławice planetarne to jedne z końcowych stadiów ewolucji gwiazd podobnych do Słońca. Gdy życie takich gwiazd chyli się ku końcowi, zaczynają się zmieniać. Mniej więcej za 1 mld lat Słońce zacznie rosnąć i jaśnieć, a jego temperatura na umownej powierzchni – fotosferze – zacznie spadać. Za około 4 mld lat na pewien czas stanie się czerwonym olbrzymem, którego zewnętrzne warstwy mogą dosięgnąć orbity Ziemi. Powierzchniowa temperatura Słońca spadnie wówczas do około 4000 K nadając czerwonawą barwę. W tym stadium ewolucji czerwony olbrzym wyrzuca z siebie ogromną ilość materii w postaci wiatru gwiazdowego o bardzo dużym natężeniu. Po pewnym czasie, gdy zewnętrzne warstwy zostaną rozwiane, z gwiazdy pozostaje biały karzeł, którego średnica jest zbliżona, bądź nawet mniejsza od ziemskiej. Ów karzeł to w rzeczywistości odsłonięte jądro olbrzyma, to samo jądro, w którym obecnie Słońce wytwarza swą energię lecz złożone niemal z samego węgla. Temperatura powierzchniowa takich obiektów może wynosić nawet kilkadziesiąt tysięcy stopni przez co świecą tak jasno, że podczas obserwacji jawią się jako białe. Biały karzeł, gorący i intensywnie promieniujący również w świetle ultrafioletowym oświetla wcześniej odrzuconą, w stadium czerwonego olbrzyma, otoczkę gazową, wymuszając jej świecenie. Dzięki tem możemy ją obserwować, na przykład w postaci przedstawionych na zdjęciachg Mgławicy Pierścień lub Mgławicy Hantle.

 

Mgławica PierścieńMgławica Hantle

 

 

Wielka Mgławica w Orionie

Wielka Mgławica w OrionieSpośród wielu interesujących obiektów zimowego nocnego nieba, jednym z najciekawszych i niezbyt trudnym w obserwacji jest Wielka Mgławica w Orionie – M42 według klasyfikacji Charlesa Messiera. M42 znajduje się około 1300 lat świetlnych od Układu Słonecznego. Na niebie zajmuje obszar o powierzchni ponad czterech tarcz Księżyca (1.1 x 1 stopień).  W rzeczywistości stanowi centrum kompleksu mgławic rozciągającego się na 28 x 26 lat świetlnych. Większość z nich jest niestety bardzo słaba i niedostrzegalna nieuzbrojonym okiem, a nawet za pomocą teleskopu. W skład grupy mgławic w Orionie wchodzą ciemne mgławice gazowo-pyłowe, jawiące się jako czarne pasma, które nie zostały pobudzone do świecenia ze względu na brak w ich pobliżu jasnych gwiazd. Nie odbijają one również światła gwiazd jak czynią to mgławice refleksyjne, które w kompleksie Oriona również się znajdują. Kolejnym składnikiem są mgławice emisyjne, do których należy również M42. Można je obserwować, ponieważ gwiazdy znajdujące się w ich sąsiedztwie lub w ich wnętrzach, pobudzają do świecenia budujący je gaz. W zależności od stopnia pobudzenia danego pierwiastka emitują światło o różnej barwie: na zielono świeci wodór (HII), ciemnoniebieskim wyróżnia się tlen (OII), natomiast czerwone obszary ukazują położenie azotu (NII).   M42 to również gwiezdny żłobek. W centrum mgławicy znajduje się bardzo młoda gromada otwarta gwiazd o nazwie Trapez. Gwiazdy wchodzące w jej skład są bardzo masywne, gorące i jasne. To ich promieniowanie oświetla i pobudza do świecenia Wielką Mgławicę w Orionie.  Energia tego promieniowania rozdmuchuje otaczającą materię, pozwalając teleskopom dostrzec jej wewnętrzne obszary. Podczas zimowych pokazów nocnego nieba jest to jeden z głównych obiektów obserwacji. Badania takich mgławic pozwalają określić skład chemiczny ośrodka międzygwiazdowego oraz lepiej poznać procesy tworzenia i początkowe etapy ewolucji gwiazd oraz układów planetarnych.